15 năm cấp vật tư cho hàng trăm dự án nhà xưởng lẫn cao tầng, tôi gặp vô số ca đường ống nứt toác chỉ vì chủ quan với bọt khí. Khi hệ thống bơm chữa cháy kích hoạt đột ngột, lượng khí tồn đọng bị nén lại tạo ra sóng xung kích cực lớn. Thiết bị nhỏ bé nhưng quyết định trực tiếp đến độ bền toàn tuyến ống chính là van xả khí tự động hệ thống PCCC. Nếu bạn vừa tiếp cận mảng cơ điện cứu hỏa, nắm rõ thiết bị này sẽ giúp bạn tránh được những lỗi nghiệm thu sơ đẳng nhất.
Van xả khí tự động hệ thống PCCC là gì và vị trí làm việc
Van xả khí tự động (Air vent valve) là dòng van cơ học chuyên dùng để giải phóng lượng khí tích tụ bên trong đường ống dẫn nước chữa cháy ra môi trường bên ngoài mà không làm rò rỉ lưu chất. Khi hệ thống nạp nước lần đầu hoặc bơm bù áp hoạt động liên tục, không khí luôn bị cuốn vào trong.
Khí nhẹ hơn nước. Chúng sẽ di chuyển và tích tụ lại tại các điểm cao nhất của tuyến ống. Nếu không có thiết bị giải phóng, túi khí sẽ chiếm diện tích lòng ống, cản trở lưu lượng dòng chảy và làm sai lệch chỉ số đồng hồ đo áp suất.
Cấu tạo van xả khí tự động hệ thống PCCC và nguyên lý cơ bản
Một van chuẩn dùng cho cứu hỏa thường có thân làm bằng gang cầu hoặc đồng thau đúc nguyên khối nhằm chịu được áp lực làm việc tối thiểu 16 bar đến 25 bar. Bên trong khoang van chứa cơ cấu phao nổi kết nối với đòn bẩy đóng mở lỗ xả khí (vent orifice).
Chi tiết các bộ phận cốt lõi
- Thân và nắp van: Chế tạo bằng gang dẻo GGG40/GGG50 hoặc đồng thau mạ niken, chịu va đập tốt.
- Phao van (Float ball): Thường làm bằng nhựa tổng hợp chịu nhiệt (PP) hoặc thép không gỉ SUS304 Để đảm bảo không bị biến dạng sau nhiều năm ngâm nước.
- Cơ cấu cần đẩy và gioăng làm kín: Đệm kín EPDM đàn hồi cao, ngăn chặn rò rỉ nước triệt để ở dải áp suất từ 0.2 bar đến 25 bar.
Cơ chế tự xả và đóng kín
Nguyên lý hoạt động thuần túy dựa vào lực đẩy Archimedes. Khi đường ống đầy nước, phao nổi lên trên và ép kín nút đệm cao su vào lỗ xả, nước không thể thất thoát. Khi túi khí tích tụ đủ lớn ở nắp van, mực nước tụt xuống, kéo phao chìm dần. Trọng lượng phao kéo chốt mở lỗ xả, ép khí thoát ra ngoài tức thì. Khí xả hết, nước dâng lên đưa phao về trạng thái đóng kín ban đầu.
Vì sao đường ống cứu hỏa bắt buộc phải có thiết bị này?
Đường ống chữa cháy đa phần hoạt động ở trạng thái tĩnh chứa áp lực cao. Nếu tích tụ túi khí, rủi ro vỡ ống luôn cận kề.
Túi khí đóng vai trò như một đệm lò xo bị nén. Khi máy bơm chính khởi động đột ngột với lưu lượng hàng nghìn lít mỗi phút, dòng nước va chạm vào túi khí nén tạo ra hiện tượng búa nước phá hủy gioăng cao su, co cút ren và phụ kiện hàn. Lắp đặt thiết bị xả khí kịp thời giúp đường ống luôn đầy nước 100%, bảo đảm Đầu phun Sprinkler kích hoạt đúng áp lực tính toán.
Vị trí lắp đặt van xả khí tự động hệ thống PCCC chuẩn kỹ thuật
Đặt sai vị trí coi như van vô tác dụng. Thực tế thi công đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các điểm rơi sau:
- Đỉnh của trục ống đứng (riser) cấp nước chữa cháy cho các tầng.
- Điểm uốn cao nhất trên các đoạn ống phân phối ngang chạy dưới dầm sàn.
- Sau cụm van báo động (Alarm Valve) hoặc van điều khiển xả tràn (Deluge Valve).
- Vị trí đuôi các tuyến ống nhánh cấp nước cho họng tiếp nước ngoài trời.
Luôn phải lắp một van bi đồng khóa nhánh trước van xả khí. Nhờ đó, thợ bảo trì có thể cô lập thiết bị để thông cặn hoặc thay thế gioăng mà không cần xả cạn nước cả tòa nhà.
Tiêu chuẩn chọn van xả khí tự động hệ thống PCCC cho dự án
Đừng ham rẻ chọn các loại van dùng cho đường ống cấp nước sinh hoạt giá rẻ lắp vào hệ PCCC. Hệ chữa cháy yêu cầu độ tin cậy tuyệt đối.
Kích cỡ kết nối phổ biến nhất là DN15, DN20, DN25 nối ren tiêu chuẩn BSPT hoặc NPT. Đối với các đường ống chính cỡ lớn từ DN150 trở lên, tôi khuyên dùng van xả khí kết hợp dạng mặt bích DN50 để đáp ứng tốc độ thoát khí lớn khi nạp đầy đường ống. Áp lực danh định bắt buộc phải chọn tối thiểu PN16, tốt nhất là dòng PN20 hoặc PN25 để đảm bảo an toàn tuyệt đối khi thử áp lực tĩnh 1.5 lần thiết kế.
Kinh nghiệm kiểm tra và bảo dưỡng van xả khí tự động hệ thống PCCC thực tế
Nước trong đường ống PCCC thường bị đọng lâu ngày, dễ sinh cặn rỉ sét và rêu mốc. Cặn bẩn lọt vào khe gioăng xả khí là nguyên nhân hàng đầu gây ra lỗi nhỏ giọt nước liên tục.
Quy trình kiểm tra định kỳ 6 tháng một lần rất đơn giản. Bạn khóa van bi chặn, tháo nắp van xả khí và vệ sinh bề mặt phao nổi bằng khăn sạch. Tuyệt đối không dùng vật nhọn chọc vào lỗ xả khí làm rách đệm kín EPDM. Kiểm tra lại độ đàn hồi của phao và siết chặt các bu-lông vỏ trước khi mở lại van chặn áp.
Một hệ thống phòng cháy vận hành trơn tru phụ thuộc vào sự chuẩn chỉnh của từng khớp nối, từng chiếc van phụ trợ. Chọn đúng thiết bị xả khí đạt chuẩn tải áp ngay từ khâu bóc tách khối lượng sẽ giúp chủ đầu tư và nhà thầu tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí xử lý sự cố rò rỉ sau này. Hãy rà soát kỹ bảng vẽ thiết kế, kiểm tra thông số kỹ thuật của van xả khí tự động hệ thống PCCC và liên hệ đội ngũ kỹ sư của chúng tôi để được tư vấn kích cỡ phù hợp nhất cho công trình của bạn.